Het tekort van het teveel, over de rijksverantwoordelijkheid voor cultureel erfgoed

Een korte samenvatting geschreven door de secretaris Archieven van de Raad voor Cultuur:

'In antwoord op de vraag van de staatssecretaris naar de kwaliteit van de archiefselectie stelt de Raad vast dat die kwaliteit onvoldoende is. Het archiefbeleid, ook ten aanzien van waardering en selectie, is te zeer gericht op overheidsarchieven. Daarvan worden, ten koste van veel tijd, geld en moeite, grote hoeveelheden bewaard. De waarde van de Nederlandse overheidsarchieven wordt niet of nauwelijks gerelateerd aan de waarde van archieven van organisaties als de EU, die toch steeds meer invloed uitoefenen op het reilen en zeilen in ons land.

Hoewel tal van instellingen, ook in het openbare archiefwezen, particuliere archieven verwerven, is het in feite zo dat de aanwas van overheidsarchieven de verwervingscapaciteit van de openbare archiefinstellingen grotendeels opsoupeert. Van afstemming in verwervingsbeleid tussen instellingen is nauwelijks sprake. De Raad pleit voor een integraal archiefbeleid, ook ten aanzien van waardering en selectie. In het archiefbeleid van de rijksoverheid moet structureel aandacht komen voor archieven van semi-publieke en privaatrechtelijke archiefvormers, van de EU en andere supranationale en intergouvernementele organisaties.

De Raad stelt voor de Nederlandse overheidsarchieven een systeem van getrapte waardering voor, waarbij grofmazig wordt gewerkt waar het kan en fijnmazig waar het moet. Hij verwacht dat de doelmatigheid van het proces van waardering en selectie van overheidsarchieven op deze manier sterk verbeterd zal worden.

Daarmee kan capaciteit vrijgespeeld worden die ingezet kan worden voor de verwerving van semi-publieke en particuliere archieven enerzijds en voor het oplossen van de grote en complexe problemen van het moderne (lees: digitale) archiefvorming en -beheer anderzijds. Het is denkbaar dat verplichtingen en beperkingen worden opgelegd aan eigenaren van semi-publieke en particuliere archieven die worden erkend als cultureel erfgoed. Anderzijds brengt de rijksverantwoordelijkheid voor dergelijke archieven ook rechten voor de eigenaren met zich mee. Het rijk zou financiële en beheersmatige maatregelen moeten treffen voor semi-publieke en particuliere archieven die bedreigd worden of anderszins ondersteuning behoeven.

Geschiedenis is een discussie zonder eind. Datzelfde geldt voor waardering en selectie van archieven. De Raad beveelt dan ook aan de waardering van archieven periodiek ter discussie te stellen. Ook wat eenmaal in een bewaardepot is opgenomen ligt daar niet langer zonder meer voor de eeuwigheid. Herselectie moet in principe altijd mogelijk zijn. Van wezenlijk belang is en blijft het om elke stap in het proces van waardering en selectie zorgvuldig te verantwoorden.'