Nederland Open in Verbinding (NOiV)

Het begin is er. De overheid van het Verenigd Koninkrijk heeft grote plannen voor de hervorming van de ICT-aanpak, is voorstander van echte open standaarden en wil meer gebruikmaken van open source software. Toch is in de praktijk het aantal concrete voorbeelden van overheden die dit type software inzet op basis van expliciet beleid, vooralsnog beperkt.

De jongste Britse ICT-strategie kent twee aanjagers. In de eerste plaats is dat de noodzaak om kosten terug te dringen. “De IT van de Britse oveheid is te duur. Bij deze post, 21 miljard pond (een kleine 25 miljard euro) per jaar, verbleken complete overheidsdiensten”, aldus Liam Maxwell in 2010 in een plan van aanpak. Maxwell, in maart van dit jaar een van de keynote speakers tijdens het NOiV Jaarcongres, is een van de ICT-strategen van de conservatieven. “Dat is drie keer het bedrag dat we uitgeven aan het leger en meer dan het Department for Transport.”

De conservatieve regering wil daarnaast dat kleine- en middelgrote ICT-dienstverleners een kans krijgen bij aanbestedingstrajecten. Tot ontsteltenis van de conservatieven gaat nu 80 procent van alle overheids-ICT-opdrachten naar een groep van tien leveranciers.

In beide gevallen spelen open standaarden en open source software een belangrijke rol. Zo maakt open source software het overheden gemakkelijk om ICT-oplossingen met elkaar te delen. Open source software is vooral populair bij de middelgrote- en kleine ICT-spelers, zo blijkt uit de inventarisatie van Maxwell.

De Britse regering verankerde om te beginnen echte open standaarden in de aanbestedingswet. Het gaat om standaarden zonder patentrechten (royalty free): ‘Intellectuele eigendomsrechten moeten onherroepelijk ter beschikking gesteld worden zonder royalties’.

‘Aanbeveling’
Het klinkt weliswaar als een strenge ICT-eis, maar de exacte formulering is enigszins losjes, namelijk als ‘aanbeveling’: “Om overal waar mogelijk in te zetten”. Tegenstanders van deze ‘royalty free’-eis, vooral grote softwareleveranciers, zijn druk doende deze wet te nuanceren. Of hun verzet werkt, zal moeten blijken bij de publicatie van een referentie-ICT-architectuur, met als vaste onderdelen een lijst van ICT-standaarden en een set van te gebruiken open source-gereedschappen. De referentie-architectuur wordt begin 2012 verwacht.

Het architectuurplan wordt opgesteld door de ‘CIO council’. Dat is een commissie van zes IT-directeuren van de Britse departementen (ministeries), met als voorzitter Liam Maxwell, die persoonlijk nauwe banden onderhoudt met de Britse premier David Cameron. De commissie vervangt de CIO van de rijksoverheid en verdeelt onderling de taken voor het ontwikkelen van het IT-beleid. Het schrijven van een plan voor open documentstandaarden ligt bijvoorbeeld op het bord van Robin Pape, CIO van de Home Office (het departement verantwoordelijk voor immigratie, veiligheid en openbare orde).

Zowel Maxwell als Pape zijn voorstander van open source software en hun mening heeft veel invloed op de plannen van het kabinet. “Deze twee hebben de premier aan hun zijde. Het vormt een unieke gelegenheid om de aanbestedingspraktijk te verbeteren en om kleinere ondernemingen een échte kans te geven”, aldus bronnen rondom de CIO council.

Een van de ideëen in deze groep is het centraal beoordelen en goedkeuren van open source-gereedschappen én leveranciers. Die aanpak kijkt het af van het Zweedse Kammarkollegiet. Deze inkooporganisatie stelt overeenkomsten op met ICT-aanbieders, gespecialiseerd in dit type software.

Zonder kopzorgen
De Zweden regelen op die manier een duidelijk scheiding van verantwoordelijkheden op het gebied van auteursrecht, licenties en distributie. Deze standaardovereenkomst maakt voor overheden onder meer duidelijk dat deze dienstaanbieders verantwoordelijk zijn voor de distributie van voor de overheid gemaakte open source-componenten. Het scheelt overheden een hoop kopzorgen, aldus het Kammarkollegiet, en het leidt volgens hen tot een forse toename van de inzet van open source software door overheidsinstellingen.

Ook in het Verenigd Koninkrijk is er het begin van dit soort accreditering. De Britse overheid publiceerde in begin november een set van zes documenten die moeten helpen open source-oplossingen bij ICT-projecten een eerlijke kans te geven.

Een eerste van deze documenten, getiteld ‘ICT advies – het aanbesteden van Open Source’, toont overheden hoe ervoor te zorgen dat open source software een kans krijgt bij aanbestedingen. Dat kan onder meer door het in aanbestedingen formuleren van goede- en technische specificaties, en door rekening te houden met de ICT-kosten op de langere termijn. De regering herhaalt nog maar eens dat het in een aanbesteding noemen van specifieke leveranciers of merken verboden is.

De Britse regering wil dat overheden open source software verkiezen als er geen noemenswaardige kostenverschillen zijn tussen open- en niet-open sourceproducten. “Open source software dient te worden geselecteerd op basis van de inherente flexibiliteit.”

Vergelijkingslijstje
In een volgend document maakt de Britse overheid een begin met een lijst van open source alternatieven voor de eigen ICT-oplossingen. In veertien hoofdstukken, elk voor een specifieke IT-taak (zoals servers, databases, cloud computing, de desktop en gezondheidszorg), presenteert het open source-applicaties die de plaats kunnen innemen van bedrijfseigen software.

Tegenover deze plannen staan drie concrete voorbeelden van de inzet van open source door Britse overheidsinstellingen: ‘Transport for London’ (Tfl), de Politie en het bestuur van Bristol.

De Tfl is meteen één van de grootste gebruikers van open source software. Het schakelde enkele jaren geleden over van een peperduur elektronisch rittenbetaalsysteem (Oyster Card) naar een alternatief draaiend op Red Hat Linux. Volgens een verslag in het tijdschrift Government IT (maart 2009) was de overstap in vier maanden geregeld en scheelde het direct tachtig procent in de operationele kosten.

“Deze besparingen waren mogelijk niet alleen omdat de licentiekosten in één klap verdwenen, maar ook omdat we konden overstappen op goedkopere standaardsystemen voor hosting en infrastuctuur.” Verdere besparingen komen doordat de Tfl nu vrij is om het systeem aan te passen. “Vendor lock-in is zo goed als verdwenen.”

Hergebruik en besparingen
Gemeten in aantallen open sourcesystemen is de Politie het volgende Britse voorbeeld. De centrale politiedatabase, Holmes 2 (Home Office Large Major Enquiry System) draait deels op Linux-servers.

De Britse politie overweegt op dit moment het ontwikkelen van forensische applicatie, SETS (Single evidential tracking system). Publicatie als open source software moet hergebruik ervan vergemakkelijken. Het voorstel komt van een kleine ICT-dienstleverancier. Dit bedrijf rekent op besparingen van tussen de 1 en 10 miljard pond, omdat nu iedere politiedienst honderdduizenden ponden uitgeeft aan bedrijfseigen applicaties.

Ronduit het bekendste open source-praktijkvoorbeeld in Groot-Brittanië is de stad Bristol. Het zet bijvoorbeeld al bijna zes jaar OpenOffice.org in op alle 5500 desktop PC’s in de kantoren van het stadsbestuur, met “overtuigende financiële voordelen.”. De stad stelt over de inzet van OpenOffice.org en andere gereedschappen veel informatie beschikbaar, waaronder ‘Building a Business Case for StarOffice or OpenOffice.org’, uit 2005.

Daarin somt Bristol’s CIO, Gavin Beckett, de vele voordelen op van de overstap op een open source desktop. “Belangrijke lange-termijn voordelen zijn de vrijheid van hergebruik van data zonder restricities opgelegd door fabrikanten, geen zorgen over de toegankelijkheid in de toekomst en het zelf kunnen beslissen wanneer software vernieuwd moet worden.”

Lang zoeken
Eind 2011 is de open source-strategie van Bristol wederom nieuws. Een geplande overstap op een open source-mailomgeving stuit even op problemen. Een cyber security-onderdeel van de Britse overheid bleek slechts drie bedrijfseigen mailservers te willen certificeren. Na tussenkomst van de regering bleken de zorgen overbodig.

Op deze drie voorbeelden na is het lang zoeken naar het gebruik van open source software bij Britse overheden. Dat ervaarde onder meer het stadsbestuur van Londen. Overstappen op een open source Content Management Systeem (Drupal) levert de stad een forse kostenreductie op, van 1,2 miljoen pond voor het oude, fabriekseigen systeem naar 150 duizend pond voor het flexibele open source CMS.

Welingevoerde bronnen rondom de CIO council verzekeren dat er binnenkort meer voorbeelden bij komen. Daaronder een overstap op een open source-desktop en de onthulling van een open source-overheidscloud. “De huidige vendor lock-in veranderen we niet in één dag. Maar het is nu al zo dat alle overheden verplicht zijn open source software te overwegen bij het vernieuwen of veranderen van hun IT-contracten.”

Een geslaagd evenement dat waardevol was voor zowel leveranciers en gebruikers, dat was in het algemeen de mening van alle betrokken deelnemers aan het zevende ODF Plugfest op 17 en 18 november, waar voor het eerst Nederlandse overheidsleveranciers een speciale rol kregen. In de twee dagen stonden scenario’s testen, producten presenteren en vooral veel interactie centraal.

Wethouder Van Den Akker gaf op 17 november in het historische stadhuis van Gouda de aftrap voor het 7e ODF Plugfest. Als gastheer riep hij de aanwezige leveranciers van ODF-ondersteunende software op samen te werken om ODF op een hoger niveau te brengen. Aanwezig waren internationale leveranciers van officesoftware en Nederlandse leveranciers van documentgeneratoren, die voor met name gemeenten werken.

De Nederlandse leveranciers van documentgeneratoren gingen vervolgens in een speciale track onder voorzitterschap van Bart Hanssens, ODF-expert van de Fedict (Belgische overheid), aan de slag met casussen uit de praktijk. Gemeente Woerden en de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken (NVVB) zagen hoe voorbeelden uit hun praktijk konden worden uitgevoerd. De NVVB zegde direct toe intern te bespreken hoe haar richtlijnen zich verhouden met openheid bij toepassingen. Kees van Geffen, voorzitter commissie Persoonsinformatievoorziening van de NVVB: “Ik vermoedde dat het voor ons alleen interessant zou zijn te zien hoe de uitvoer voldoet aan de modellen die wij opgesteld hebben, maar het totstandkomingsproces van zo’n akte bij verschillende leveranciers is een eye-opener.”

Aia, Centric (MDU), Interaction|next (Xential), MIT Office (iWriter), REM (OpenBekendmakingen) en Lunatech demonstreerden ter plekke hoe hun producten de opgegeven casussen uitvoerden met gebruik van ODF. Daarbij ontvingen zij technische feedback van Bart Hanssens en van makers van office-pakketten die zien hoe gegenereerde documenten in hun tekstverwerker getoond wordt. De internationale leveranciers van office-pakketten waardeerden op hun beurt, de praktijkcasussen als aanvulling op de gedetailleerde technische tests die zij zelf doorliepen. Ook PinkRoccade, Libbit en High Concept (Smartdocuments) participeerden in dit evenement. Paul Rekveld, hoofd IT gemeente Gouda en voorzitter van de ODF gebruikersgroep overheden, concludeerde: “Dit maakte deze eerste Nederlandse sessie van het ODF plugfest met gemeentelijke leveranciers waardevol en tot een groot succes. Een vervolg? Dat kan niet uitblijven!” Leveranciers spraken uit dat zij ODF-ondersteuning nu gedemonstreerd hebben en de bal bij overheden als opdrachtgever ligt.

Joris Dirks, projectleider ODF bij NOiV: “De internationale deelnemers kennen dit trucje en weten dat ze hier open kunnen zijn tegen elkaar over knelpunten en elkaar feedback kunnen geven over interpretatie van de ODF-standaard. Het was spannend omdat na maanden voorbereiding nationale leveranciers voor het eerst hetzelfde model gingen gebruiken maar vanaf het eerste moment bleken zij net zo constructief met elkaar aan de slag te gaan.”

Hans Harskamp, teammanager ICT bij de gemeente Woerden noemt ook de “positieve energie”. Leveranciers The Document Foundation (LibreOffice), IBM, KO GmbH (WebODF en Caligra), Microsoft, Multiracio en Nokia demonstreerden hun producten en gaven een blik op de toekomst met ODF terwijl ze naar huis gingen met feedback hoe hun documenten door andere applicaties worden geïnterpreteerd. Zoals één deelnemer zei: “We gebruikten ergens centimeters terwijl de ander pixels bedoelde. Dat hebben we in vijf minuten gefixt.”

Basil Cousins, director van OpenForum Europe, kondigde aan dat het volgende ODF Plugfest in april 2012 georganiseerd wordt op het hoofdkwartier van Microsoft in Brussel.

Nico Westpalm van Hoorn, voorzitter Forum Standaardisatie liet na afloop weten:
“Het Forum Standaardisatie bedankt NOiV voor het organiseren van de verschillende succesvolle plugfests. Deze evenementen hebben bijgedragen aan interoperabiliteit in de praktijk. Het is goed om te zien dat leveranciers actief met de overheid samenwerken om open standaarden zoals ODF daadwerkelijk goed geïmplementeerd te krijgen. Om die reden zal het Forum Standaardisatie de plugfests samen met ECP-EPN voortzetten. ODF heeft de aandacht van het Forum Standaardisatie; versie 1.0 staat nu op de ‘pas toe of leg uit’-lijst en voor de recent vastgestelde versie 1.2 loopt de toetsingsprocedure. In deze toetsingsprocedure nodigen wij leveranciers en gebruikers uit om hun expertise in te brengen.”

Foto’s: Frank van der Burg (volledige fotoset ‘ODF Plugfest in Gouda’ op Flickr.com te zien).
Tekst: Joris Dirks en Nanja Appel.
Meer informatie: noiv.nl/odfplugfest / joris.dirks@noiv.nl / 06-34463296

De afvalstandaard STOSAG is een van de drie nieuwe open standaarden op de ‘pas toe of leg uit’-lijst. Dat heeft de website van het Forum Standaardisatie vandaag (woensdag) bekendgemaakt. De twee andere erkende open standaarden zijn Overheid.nl Web Metadata Standaard (OWMS) en Industry Foundation Classes (IFC).

Het initiatief voor de STOSAG-standaard(en) werd in 2010 genomen door tien afvalinzamelaars, en ondersteund door de brancheorganisatie NVRD en NOiV. In een interview met NOiV liet Michiel Westerhoff, manager Strategie en Ontwikkeling bij Circulus uit Apeldoorn en huidig voorzitter van de STOSAG-Stuurgroep, destijds weten dat de keus voor open standaarden in de afvalbranche moet leiden tot de nodige voordelen voor burgers en bedrijven. “Het uiteindelijke doel is om te komen tot een rechtmatiger afvalstoffenheffing. Daarvoor heb je dus adequate ICT en adequate registratiesystemen nodig die gebaseerd zijn op open standaarden. Dan heb je het over systemen die goed te beheren zijn, die concurrerend aan te schaffen zijn en die je niet op enig moment in de weg gaan zitten”, aldus Westerhoff.

Op dinsdag 15 november zijn tijdens een kennissessie van NOiV de resultaten bekend gemaakt van het onderzoek ‘Beschikken over embedded data‘.

Moderne systemen zoals röntgenscanners, printers, maar tegenwoordig ook afvalcontainers slaan steeds meer gegevens op. Het gaat vaak om persoonsgegevens: wanneer en wat iemand geprint heeft, hoeveel kilo afval iemand de gemeente aanbiedt of röntgenfoto’s van iemands been. Deze gegevens zijn nodig voor het functioneren van het systeem en zijn niet altijd beschikbaar voor de gebruiker, de eigenaar van het systeem of de persoon in kwestie. Toch kan het in gevallen wenselijk zijn dat de gebruiker of eigenaar van het systeem bij deze gegevens kan.

Dr. mr. Kees de Vey Mestdagh heeft in opdracht van NOiV onderzoek gedaan naar zogenaamde embedded gegevens in systemen. Hij heeft daarbij onderzocht wie de beschikkingsrechten over deze gegevens heeft en welke drempels er in de praktijk zijn om deze rechten ook daadwerkelijk uit te oefenen.

U kunt het rapport direct downloaden: ‘Beschikken over embedded data’ (PDF/A).

Eind dit jaar houdt het programmabureau NOiV op te bestaan, maar het thema ‘open standaarden en open source software’ loopt door. De grote lijnen van de plannen van de organisaties die zich daar de komende jaren voor in zetten, stonden gisteren in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag centraal tijdens de zogenoemde Doorlopersbijeenkomst.

“Het is een bijeenkomst met een hoog reüniegehalte.” Zo verwelkomde Ineke Schop, programmamanager van Nederland Open in Verbinding, de circa negentig aanwezigen in een van de zalen van Rijksmonument nummer 17646. Na een kort introductiepraatje haalde zij Michiel Stal op het podium, aanwezig namens het ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie (EL&I), een van de opdrachtgevers van programmabureau NOiV. Terugblikkend op de uitwerking van het actieplan NOiV omschreef Stal het plan als iets ‘dat behoorlijk heeft gewerkt’. “Er is een onomkeerbaar proces ingezet”, aldus Stal, die kijkend naar de toekomst een beeld schetste waarin het ministerie van EL&I een aantal zaken op het gebied van open standaarden en open source software blijft doen. “Dan gaat het om de Pas toe of leg uit-lijst en bijvoorbeeld de rol die open standaarden inneemt in het i-NUP. Daarnaast pogen wij het Bureau Forum Standaardisatie voort te zetten. Wat betreft open source software houden we het standpunt dat het bij gelijke geschiktheid de voorkeur krijgt. Terugkijkend kan ik stellen dat de afgelopen vier jaar zeer nuttig zijn geweest, waarin een enorm draagvlak is bereikt ten aanzien van het beleid over open standaarden en open source software.”

Na Michiel Stal was het de beurt aan Peter Lievense. In een kort gesprek bevroeg de journalist Henri Rauch, werkzaam als programmamanager bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK – Directoraat-generaal Organisatie en Bedrijfsvoering Rijk). In het gesprek werd onder meer ingegaan op hergebruik, in de afgelopen jaren één van de door programmabureau NOiV belegde thema’s. Rauch bevestigde dat BZK veel interesse heeft om een vervolg te geven aan dat thema, en de daaraan door NOiV gekoppelde Marktplaats hergebruik. “Wat we niet willen is een gesloten vraag op de markt zetten en enkel een gesloten antwoord terugkrijgen. In dat proces zou de Marktplaats dan ook een goed instrument kunnen zijn”, aldus Rauch. Serieuze interesse van BZK is er ook voor de door NOiV ontwikkelde ‘Open competentieprofielen’. Het betreft een handreiking om, met behulp van open standaarden en open source software, kennis over effectiever en efficiënter werken binnen een (overheids-)organisatie te verankeren.

Een volgende bijdrage kwam van Dirk-Jan de Bruijn, sinds een aantal weken directielid van ICTU (“Wij verbinden de i-overheid binnen de overheid”), de tienjarige organisatie waaronder programmabureau NOiV haar werk heeft gedaan. De Bruijn toonde zich zo trots als een pauw. “Door het goede en harde werk in de afgelopen jaren kan NOiV nu zelfstandig en opgeknipt verder”, aldus De Bruijn, die in zijn presentatie verder een pleidooi hield voor de drie V’s (Vakmanschap, Vertrouwen en Verbinding) en ook kort inging op het ontstaan van de zogenoemde kraaiennesten binnen ICTU. “Kraaiennesten moeten gezien worden als kenniscentra rondom thema’s. Vanuit ICTU willen we met externe partijen (cocreatie) knowhow bundelen, waarbij het in ons geval gaat om thema’s als modern toezicht, duurzaam monitoren, implementatie basisregistratie, virtuele politie en de open overheid.”

Peter Waters, hoofd van Bureau Forum Standaardisatie, werd in een tien minuten durend interview met Peter Lievense onder meer doorgevraagd over het belang van de drie lijsten met standaarden (Pas toe of leg uit-lijst, de lijst met gangbare open standaarden en de lijst met standaarden in het kader van wet- en regelgeving). Verder werd stilgestaan bij de (goede) relatie die het Bureau in de afgelopen jaren heeft gehad met programmabureau NOiV (“De kracht van NOiV lag vooral bij de implementatie en de communicatie. Alleen daarom al zullen we ze erg missen”). Ook de rol van open standaarden in de verschillende nationale- en internationale Digitale Agenda’s en het thema open data werden kort op tafel gelegd. Waters maakte duidelijk dat het Bureau zich, wat betreft open data, graag sterk wil maken richting de aanbieders. “We willen voor hen de belemmeringen wegnemen”, aldus Waters, die later deze maand meer duidelijkheid hoopt te krijgen over het vervolgtraject van zijn organisatie.

Na Peter Waters was het de beurt aan Arie van Bellen, directeur van ECP-EPN (“Met ingang van 1 januari hebben we het alleen nog over ECP”), het platform voor de InformatieSamenleving. Van Bellen, die de gelegenheid te baat nam om de groeten over te brengen van ECP-bestuursvoorzitter Frank Heemskerk (mede-initiatiefnemer van het actieplan NOiV), maakte duidelijk dat zijn club veel interesse en plannen heeft om het NOiV Jaarcongres voort te zetten. “Het is belangrijk dat de informatieoverdracht op dit gebied plaats blijft vinden en we zullen ons inspannen om dat niet verloren te laten gaan”, aldus Van Bellen, die verder duidelijk maakte dat bekeken wordt wat met andere NOiV-bijeenkomsten gedaan wordt. “Dat doen we in overleg met Bureau Forum Standaardisatie en EL&I.” Arie van Bellen sloot af met een groot dankwoord richting NOiV. “In de afgelopen jaren hebben jullie, met name door het Jaarcongres, echt iets neergezet. Waarschijnlijk krijgt het straks iets andere vormen, maar mogelijk wint het daardoor nog meer aan kracht.”

Een vanwege technische problemen bijna ‘akoestisch’ tweegesprek werd gebracht door Hans Harskamp, senior specialist informatievoorziening/ teammanager ICT bij de gemeente Woerden en Bart Lindeboom, hoofd I&A bij de gemeente Ede en voorzitter van Typo3Gem (“Een erebaan”). Harskamp en Lindeboom zijn vertegenwoordigers van gemeenten die overduidelijk voorloper/koploper zijn op het gebied van open standaarden en open source software en in dat kader al vele jaren flink aan de weg timmeren. Harskamp en Lindeboom vertelden warme herinneringen te bewaren aan NOiV. “Zij hebben ons veel support gegeven bij de totstandkoming van de zogenoemde koningskoppel, een toepassing gebaseerd op open standaarden”, zo zei Harskamp. Ook maakten zij duidelijk waarop zij het meest trots zijn en wat hun gedachte is met betrekking tot de toekomst van het thema open standaarden en open source software. “Het thema is verworden van een buitenbeentje tot een vanzelfsprekendheid. Het is een niet te stoppen mindshift”, aldus Lindeboom.

Open standaarden en open source software spelen ook een belangrijke rol in het bestaan van Bureau Keteninformatisering Werk en Inkomen (BKWI) en RINIS (Routerings Instituut (inter)Nationale Informatiestromen), twee organisaties die in juli van dit jaar een intentieverklaring hebben getekend waarin afspraken zijn gemaakt over de concretisering van hun samenwerking. In een gesprek dat Peter Lievense had met Geert Strolenberg (strategisch adviseur BKWI) en Rob Verweij (directeur RINIS) over standaardiseren in de sociale keten werd duidelijk dat door het gezamenlijk optrekken van beide organisaties richting de markt (‘one stop shopping aanbod’), en het daardoor koppelen van steeds meer partijen, het gebruik van (semantische) standaarden van groot belang is. Na deze sessie was het tijd voor de eerste snelle ronde doorlopers. Aan elk van de acht partijen werd door Erik Gerritsen, ambassadeur open standaarden en open source software, gevraagd om duidelijk te maken waarom zij zich een doorloper mogen noemen en welke prioriteit zij de komende tijd hebben om dat doorlopersschap waar te maken.

In een strak tempo werd het podium achtereenvolgens betreden door Michiel Schoo van het ministerie van BZK (“Doorontwikkelen van de NORA, het benadrukken van open standaarden in het Stelsel van Basisregistraties en de open source Geozetviewer”), Johan Bruin, NICTIZ (“Het verder oppakken van het Detailed Clinical Models en de implementatie van open standaarden in de zorg”), Jan Stedehouder (“In het streven naar het verplicht gebruik van open standaarden in het onderwijs onder meer het opstellen van een zwart- en witboek en ouders aansporen naar de rechter te stappen”), Kristel Lammers, KING (“Het aanspreekpunt voor gemeenten willen zijn met betrekking tot open standaarden”), Michiel Westerhoff, Circulus (“Het verder uitrollen van de STOSAG-standaard”), Arjen Hof, GovUnited (“Het doorontwikkelen van een ecosysteem rondom het zaaksysteem”), Paul Rekveld, gemeente Gouda (“Uitbouwen werkzaamheden ODF Gebruikersgroep”) en Erwin Folmer, Universiteit Twente (“Open leermodules voor overheidsmanagers”).

Na de eerste ronde Panorama Parlant was het Peter Lievense die in een kort gesprek Wouter Stolwijk doorvroeg over hoe functioneel aan te besteden, zodat open standaarden en open source software een eerlijke kans kunnen krijgen. Stolwijk is directeur van PIANOo (Professioneel & Innovatief Aanbesteden, Netwerk voor Overheidsopdrachtgevers), het Expertisecentrum Aanbesteden dat als taak heeft om het inkopen en aanbesteden bij alle overheden te professionaliseren. In het gesprek met Lievense kwam ook meerdere malen TenderNed naar voren, de website (“Waar voor zover mogelijk gebruik is gemaakt van open standaarden”) die vandaag (9 november) door minister Verhagen (EL&I) officieel is gelanceerd en waarop alle aanbestedende diensten in Nederland (Rijk, gemeenten, provincies, waterschappen en speciale sectorbedrijven) hun opdrachten kunnen publiceren.

In de reeks Panorama Parlant werd de tweede snelle ronde doorlopers geopend door Paul Suijkerbuijk, ICTU (“Open standaarden maakt hergebruik van open data gemakkelijker”), Joep Swagemakers, ECABO (“Het opzetten van een leergang met betrekking tot open standaarden/open source software en het meegeven van awareness rondom die thema’s aan de circa 550.000 MBO-studenten”), Frank van de Vinne, PinkRoccade en Lidwien Meijers, Centric (“Meewerken aan de realisatie van open standaarden en zorgen dat de klant nog meer vraagt om die standaarden”), Gerrit Krediet, Antonius Ziekenhuis Utrecht (“Wij gaan door met open, open, open en inmiddels behoort dat ook tot onze beleidslijn”), Nanja Appel, die namens Kennisnet een statement voorlas (‘In samenwerking met SURFfoundation gaat Kennisnet door met het ondersteunen van open standaarden’), Thijs van Menen, Rijkswaterstaat (“Richting onze leveranciers bepalen wij wat we willen en open standaarden en open source software spelen daarbij een belangrijke rol”), Piet Reijers, Waterschapshuis (“Het opzetten van een geovoorziening voor alle waterschappen en een eigen referentiearchitectuur”). Wel gepland in de rij van doorlopers, maar niet aanwezig waren Marc Vloemans (ziek) en Michiel Leenaars (OpenDoc Society).

De laatste inhoudelijke bijdrage van de Doorlopersbijeenkomst, kwam van Ineke Schop. In haar slotwoord keek zij terug op de ontwikkelingen in de afgelopen jaren, waarbij naast NOiV ook de programma’s OSOSS I (Open Standaarden en Open Source Software – 2003/2006) en OSOSS II (Open Source als Onderdeel van de Software Strategie – 2006/2007) aandacht kregen. “Keer op keer is het een onderwerp gebleken van lange adem. Dat heeft er mee te maken dat het meer gaat over verandermanagement dan over het wijzigen van een aantal ICT-techniekjes”, aldus Schop, die zich trots toonde over de opgeleverde resultaten en geproduceerde producten van de afgelopen jaren. Met een dankwoord richting haar team, opdrachtgevers EL&I en BZK en ambassadeur Erik Gerritsen sloot zij haar bijdrage af. Als dank voor bewezen diensten in de afgelopen drie jaar werd Gerritsen een ’sigaar uit eigen doos’ aangeboden, waarna kiekjes van en een slotapplaus voor NOiV-team en de aanwezige doorlopers het officiële einde van programmabureau NOiV inluidde.

Tekst: Frits de Jong (ICTU/NOiV)
Foto’s: Studio Gemini – Jørgen Koopmanschap

Michiel Stal

Henri Rauch

Dirk-Jan de Bruijn

Peter Waters

Arie van Bellen

Bart Lindeboom (links) en Hans Harskamp

Peter Lievense (links) met Rob Verweij en Geert Strolenberg

Johan Bruin

Peter Lievense (links) en Wouter Stolwijk

Ineke Schop

De 'Doorlopers'

Op 17 en 18 november komen nationale en internationale IT-leveranciers samen die documenten uitwisselen met behulp van de ODF standaard. Twee dagen werken zij samen om de implementaties van deze standaard in hun producten te verbeteren.

Op initiatief van de ODF gebruikersgroep zijn ditmaal leveranciers van documentgeneratoren en midoffices/zaaksystemen uitgenodigd. Samen lopen zij op 17 november enkele casussen uit de praktijk door en krijgen dan direct feedback hoe de door hun gegenereerde documenten aansluiten op andere software. Zo werken zij aan een moderne manier voor het aanpakken van de belangrijkste processen binnen gemeenten en andere overheden.

Onder begeleiding van trackvoorzitter Bart Hanssens pakken verschillende leveranciers de handschoen op: Aia, Centric, iWriter, Libbit, Pinkroccade en Xential.

Projectleider Joris Dirks legt uit: “Grotere namen als IBM, Microsoft, Nokia en The Document Foundation (LibreOffice) zijn weer aanwezig omdat ze al eerder ervaren hebben dat plugfests helpen de eigen producten verbeteren. Net als een handvol kleinere maar erg ervaren en innovatieve partijen, trouwen. Binnen de ODF gebruikersgroep merkten we dat niet alleen de tekstverwerker ODF aan moet kunnen, maar dat binnen een gemeente bijvoorbeeld veel documenten gegenereerd worden. Dan kan een plugfest mooi laten zien dat veel drempels voor de implementatie eigenlijk makkelijk te slechten zijn.”

In de middag van 18 november worden ontwikkelingen op het gebied van de standaard en de toepassingen gepresenteerd in een publieke sessie. Geïnteresseerden kunnen zich aanmelden op de ODF Plugfest website van Open Document Society.
Meer informatie over de Nederlandse track staat op noiv.nl/odfplugfest. Het ODF Plugfest wordt mogelijk gemaakt door de gemeente Gouda, Open Document Society en het programmabureau NOiV met medewerking van de ODF gebruikersgroep, de NVVB en de Belgische Fedict.

Meld u aan voor dinsdagmiddag 8 november. Die middag bent u vanaf 14.30 uur van harte welkom op onze Doorlopersbijeenkomst in de Koninklijke Schouwburg te Den Haag.

Het programmabureau Nederland Open in Verbinding houdt op eind 2011, maar anderen hebben de onderwerpen open standaarden, open source software en open data verankerd en gaan er mee verder. Denk aan de Ministeries BZK en EL&I, KING, Forum Standaardisatie en BKWI. De grote lijnen van de plannen van deze ‘doorlopers’ staan in het inhoudelijk programma centraal.

Korte presentaties worden afgewisseld met interviews door Peter Lievense (hoofdredacteur iBestuur). Ook zal Ineke Schop (manager programmabureau NOiV) in een bijdrage de blik vooruit werpen. En uiteraard pakt Erik Gerritsen als ambassadeur open standaarden en open source software de microfoon om op twee momenten een Panorama Parlant te creëren.

We sluiten af met een borrel waar u de doorlopers maar ook de medewerkers van het programmabureau nog even persoonlijk kunt spreken.

14.30 uur: Inloop met koffie
15.00 uur: Welkom door Ineke Schop, programmamanager NOiV
15.05 uur: Inzet op interoperabiliteit, Michiel Stal, ministerie van EL&I
15.15 uur: Gezamenlijke open initiatieven, Arie van Bellen, directeur ECP EPN
15.20 uur: ICTU: dienstverlening en de open overheid, Dirk-Jan de Bruijn, DT-lid ICTU
15.30 uur: Inzet open standaarden en open source software in de bedrijfsvoering bij Ministerie van Defensie (onder voorbehoud)
15.40 uur: Continuering delen NOiV-taak, interview Peter Lievense met Peter Waters, Bureau Forum Standaardisatie
15.50 uur: Gemeente Woerden en gemeente Ede, voorloper en voorbeeld. Hans Harskamp en Bart Lindeboom
16.00 uur: RINIS/BKWI; standaardiseren in de sociale keten. Interview Peter Lievense met Rob Verweij en Bert Uffen
16.10 uur: Panorama Parlant; Erik Gerritsen presenteert doorlopers die blijven bouwen aan open standaarden en open source software
16.20 uur: Functioneel aanbesteden een eis. Maar hoe? Interview Peter Lievense met Wouter Stolwijk, PIANOo
16.30 uur: Panorama Parlant; Erik Gerritsen presenteert doorlopers die open standaarden en open source software blijven gebruiken en/of blijven stimuleren.
16.45 uur: Wat vraagt het onderwerp in relatie tot de toekomst? Speech en dankwoord Ineke Schop, programmamanager NOiV
17.00: Borrel

Meld u zich aan, dan bent u verzekerd van een plek. Mail anuskha.soerahi@noiv.nl ovv doorlopersbijeenkomst. Deelname is kosteloos.